Τρίτη, 25 Ιανουαρίου 2011

Ζεϊμπέκικο : Ο Μοναχικός Θρήνος

* αντιγράφω το εξαίρετο άρθρο του Διονύση Χαριτόπουλου, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Τα Νέα στις 14/09/2002:


Το ζεϊμπέκικο δύσκολα χορεύεται. Δεν έχει βήματα είναι ιερατικός χορός με εσωτερική ένταση και νόημα που ο χορευτής οφείλει να το γνωρίζει και να το σέβεται.Είναι η σωματική έκφραση της ήττας. Η απελπισία της ζωής. Το ανεκπλήρωτο όνειρο. Είναι το «δεν τα βγάζω πέρα». Το κακό που βλέπεις να έρχεται. Το παράπονο των ψυχών που δεν προσαρμόστηκαν στην τάξη των άλλων.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται ποτέ στην ψύχρα ει μη μόνον ως κούφια επίδειξη. Ο χορευτής πρέπει πρώτα «να γίνει», να φτιάξει κεφάλι με ποτά και όργανα, για να ανέβουν στην επιφάνεια αυτά που τον τρώνε.

Η περιγραφή της προετοιμασίας είναι σαφής:

Παίξε, Χρήστο, το μπουζούκι, ρίξε μια γλυκιά πενιά, σαν γεμίσω το κεφάλι, γύρνα το στη ζεϊμπεκιά. (Τσέτσης)

Ο αληθινός άντρας δεν ντρέπεται να φανερώσει τον πόνο ή την αδυναμία του· αγνοεί τις κοινωνικές συμβάσεις και τον ρηχό καθωσπρεπισμό. Συμπάσχει με τον στίχο ο οποίος εκφράζει σε κάποιον βαθμό την προσωπική του περίπτωση, γι' αυτό επιλέγει το τραγούδι που θα χορέψει και αυτοσχεδιάζει σε πολύ μικρό χώρο ταπεινά και με αξιοπρέπεια. Δεν σαλτάρει ασύστολα δεξιά κι αριστερά· βρίσκεται σε κατάνυξη. Η πιο κατάλληλη στιγμή για να φέρει μια μαύρη βόλτα είναι η στιγμή της μουσικής γέφυρας, εκεί που και ο τραγουδιστής ανασαίνει.

Ο σωστός χορεύει άπαξ· δεν μονοπωλεί την πίστα. Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία.

Τα μεγάλα ζεϊμπέκικα είναι βαριά, θανατερά:

Ίσως αύριο χτυπήσει πικραμένα του θανάτου η καμπάνα και για μένα. (Τσιτσάνης) Τι πάθος ατελείωτο που είναι το δικό μου, όλοι να θέλουν τη ζωή κι εγώ το θάνατό μου. (Βαμβακάρης)

Το ζεϊμπέκικο δεν σε κάνει μάγκα*· πρέπει να είσαι για να το χορέψεις. Οι τσιχλίμαγκες με το τζελ που πατάνε ομαδικά σταφύλια στην πίστα εκφράζουν ακριβώς το χάος που διευθετεί η εσωτερική αυστηρότητα και το μέτρο του ζεϊμπέκικου.

Το ζεϊμπέκικο δεν χορεύεται σε οικογενειακές εξόδους ή γιορτές στο σπίτι· απάδει προς το πνεύμα. Πόσο μάλλον όταν υπάρχουν κουτσούβελα που κυκλοφορούν τριγύρω παντελώς αναίσθητα. Είναι χορός μοναχικός.

Όταν το μνήμα χάσκει στα πόδια σου, ο τόπος δεν σηκώνει άλλον. Είναι προσβολή να ενοχλήσει μια ξένη κι απρόσκλητη παρουσία. Γι' αυτό κάποιοι ανίδεοι αριστεροί διανοούμενοι ερμήνευσαν την επιβεβλημένη ερημία του χορού με τα δικά τους φοβικά σύνδρομα· αποκάλεσαν το ζεϊμπέκικο «εξουσιαστικό χορό», που περιέχει, δήθεν, μια «αόρατη απειλή». Είδαν, φαίνεται, κάποιον σκυλόμαγκα να χορεύει και τρόμαξαν. Όμως, και έναν κυριούλη αν ενοχλήσεις στο βαλσάκι του, κι αυτός θα αντιδράσει.

Το ζεϊμπέκικο δεν είναι γυναικείος χορός. Απαγορεύεται αυστηρώς σε γυναίκα να εκδηλώσει καημούς ενώπιον τρίτων· είναι προσβολή γι' αυτόν που τη συνοδεύει. Αν δεν είναι σε θέση να ανακουφίσει τον πόνο της, αυτό τον μειώνει ως άντρα και δεν μπορεί να το δεχτεί.

Και στο μάτι δεν κολλάει. Μια γυναίκα δεν είναι μάγκας· είναι θηλυκό ή τίποτα. Κι ένας άντρας, πρώτα αρσενικό και μετά όλα τ' άλλα. Αυτό είναι το αρχέτυπο. Κι αν το εποικοδόμημα γέρνει καμιά φορά χαρωπά, η βάση μένει ακλόνητη. Εξαιρούνται οι γυναίκες μεγάλης ηλικίας που μπορεί να έχουν προσωπικά βάσανα: χηρεία ή πένθος για παιδιά.

(Κι όμως είδα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από δύο γυναίκες· τη Λιλή Ζωγράφου, που αυτοσχεδίαζε έχοντας αγκαλιάσει τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός· και μια νεαρή πουτάνα σε ένα καταγώγιο των Τρικάλων, πιο αυτεξούσια απ' όλους τους αρσενικούς εκεί μέσα.) Η μεγάλη ταραχή είναι οι χωρικοί. Σε πλατείες χωριών, με την ευκαιρία του τοπικού πανηγυριού ή άλλης γιορτής, κάτι καραμπουζουκλήδες ετεροδημότες χορεύουνε ζεϊμπέκικο στο χώμα· προφανώς για να δείξουνε στους συγχωριανούς τους πόσο μάγκες γίνανε στην πόλη. Οι άνθρωποι της υπαίθρου δεν έχουν μπει στο νόημα κι ούτε μπορούν να εννοήσουν. Τα δικά τους ζόρια είναι κυκλικά· έρχονται, περνάνε και ξαναέρχονται σαν τις εποχές του χρόνου. Δεν είναι όλη η ζωή ρημάδι. Γι' αυτό χορεύουν εξώστρεφα, κάνουν φούρλες, σηκώνουν το γόνατο ή όλο το πόδι, κοιτάνε τους γύρω αν τους προσέχουν, χαμογελάνε χορεύοντας. Μιλάνε με τον Θεό των βροχών και του ήλιου, όχι τον σκοτεινό Θεό του χαμόσπιτου και των καταγωγίων.

Δεν γίνεται καν λόγος για το τσίρκο που χορεύει επιδεικτικά, σηκώνει τραπέζια με τα δόντια και ισορροπεί ποτήρια στο κεφάλι του. Ή τη φρικώδη καρικατούρα ζεϊμπέκικου που παρουσιάζουν οι χορευτές στις παλιές ελληνικές ταινίες και προσφάτως στα τηλεοπτικά σόου.

Το ζεϊμπέκικο είναι κλειστός χορός, με οδύνη και εσωτερικότητα. Δεν απευθύνεται στους άλλους. Ο χορευτής δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον. Περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, τον οποίο τοποθετεί στο κέντρο του κόσμου. Για πάρτη του καίγεται, για πάρτη του πονάει και δεν επιζητεί οίκτο από τους γύρω. Τα ψαλίδια, τα τινάγματα, οι ισορροπίες στο ένα πόδι είναι για τα πανηγύρια. Το πολύ να χτυπήσει το δάπεδο με το χέρι «ν' ανοίξει η γη να μπει».

Και, όσο χορεύει, τόσο μαυρίζει.

Πότε μ' ανοιχτά τα μπράτσα μεταρσιώνεται σε αϊτό που επιπίπτει κατά παντός υπεύθυνου για τα πάθη του και πότε σκύβει τσακισμένος σε ικεσία προς τη μοίρα και το θείο.

Τα παλαμάκια που χτυπάνε οι φίλοι ή οι γκόμενες καλύτερα να λείπουν. Ο πόνος του άλλου δεν αποθεώνεται. Το πιο σωστό είναι να περιμένουν τον χορευτή να τελειώσει και να τον κεράσουν. Να πιούνε στην υγειά του· δηλαδή να του γιάνει ο καημός που τον έκανε να χορέψει. Ειπώθηκε πως το ζεϊμπέκικο σβήνει.

Ο αρχαϊκός χορός της Θράκης που τον μετέφεραν οι ζεϊμπέκηδες στη Μικρά Ασία και τον επανέφεραν στην Ελλάδα οι πρόσφυγες του 1922 έχει ολοκληρώσει τον ιστορικό του κύκλο· δεν έχει θέση σε μια νέα κοινωνία με άλλα αιτήματα και άλλες προτεραιότητες. Μπορεί και να γίνει έτσι.

Αν χαθούν η αδικία, ο έρωτας και ο πόνος· αν βρεθεί ένας άλλος τρόπος που οι άντρες θα μπορούν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με τόση ομορφιά και ευγένεια, μπορεί να χαθεί και το ζεϊμπέκικο. Όμως βλέπεις μερικές φορές κάτι παλικάρια να γεμίζουν την πίστα με ήθος και λεβεντιά που σε κάνουν να ελπίζεις όχι απλώς για τον συγκεκριμένο χορό, αλλά για τον κόσμο ολόκληρο.

* Ο μάγκας είναι άντρας σεμνός, καλοντυμένος και μοναχικός. Δεν είναι επιδεικτικό κουτσαβάκι και αλανιάρης. Όπως αναφέρεται και στο Μείζον Ελληνικό Λεξικό, «μάγκας: έξυπνος και με συμπεριφορά που ταιριάζει σε άντρα».

23 σχόλια:

  1. Symfono!! Fakka mou na xoreukoun zeimpekiko gynaikes jai xoreutes pou xoreukoun zeimpekiko kamnontas figoures jai pirouetes ston aera giati taxa en xoreutes jai xeroun na xoreukoun ta panta.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. πολλά ωραίον!
    αη φάιντ γιου βέρι ζεμπέκικ τουντέι!

    Πάντα εθώρουν παραλληλισμούς με το φλαμένκο, τζιαι τα θκυο φκάλλουν πόνο τζιαι πάθος!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ν' αγιάσει το στόμα του/σου για όλα !!!

    "Το ζεϊμπέκικο είναι σαν το «Πάτερ Ημών». Τα είπες όλα με τη μία" !!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. κόρη ποστ,

    συμφωνώ, αλλά το φλαμένκο θα το παρομοίαζα και με τον καρσιλαμά. Ειδικά το Ανδαλουσιανό φλαμένκο στα μικρά ταμπλάος. Το χορεύουν πολύ συχνά σε ζευγάρια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. @Prasinada
    Τα αεροπλανικά τζαι τα πολλά φρου-φρου εν για τα παναϋρκα. Δαμέ μιλούμεν για χορόν αδρωπινόν!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. @postbabylon
    Tres zeimpekkique σήμερα όντως :D

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. @she demon
    Φλαμένκο καρσιλαμάς; Μεν μου χαλάς την εικόνα που είχα για το συγκεκριμένο χορό :|

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. πολλά σωστά τούτα ούλλα. Πολλές φορές ο μάγκας κρούζει βριχτός ακούοντας μόνον τον τραουδιστήν τζιαι δεν χρειάζεται καν να φκεί πας την πίσταν. Τζιαι άμαν καταληθεί τζιαι μεινεί σταχτός, τότε ανασαίνει η ψυσιή του ελεύθερη που τον πόνον. Τζιαι είναι αλήθκεια ότι τα αππηητούρκα που πορτοπετάσσουνται πας την την πίσταν σαν να τζι΄εν νησιώτες που χορεύκουν την ψαροπούλλαν βεβηλώνουν ιερές στιγμές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ο πόνος δεν είναι προνόμιο αντρών… έχω δει γυναίκες να χορεύουν ζεϊμπέκικο και έκλαιγα και εγώ μαζί τους που έβλεπα πόσο υπέφεραν. Ο πόνος και ο καημός, όπως και ο τρόπος εκτόνωσης τους δεν είναι ποτέ λάθος όταν δεν είναι εις βάρος τρίτων. Αυτή είναι η άποψή μου. Και ένα ακόμα υπέροχο τραγούδι που είναι μόνο για γυναίκες είναι το «Όταν πίνει μια γυναίκα», αυτό το τραγούδι εξηγεί γιατί δικαιούνται και οι γυναίκες να χορέψουν ένα τέτοιο χορό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Ατςςςς!!!
    συμφωνω με φοίνικα!
    Είδα άντρες να γελιοποιούν το ζειμπέκικο τάχα μάγκες τζαι γυναίκες να το νιώθουν τζαι να θέλεις να κάτσεις παράμερα τζαι να της πισκαλίσεις!
    "Οταν πίνει μια γυναικα κιοταν παραφέρεται, μην τηνε παρεξηγείται πως πονάει δε ξέρετε....!"
    Ο πόνος δυστυχώς εννεν προνόμιο των ανδρών! Αν ήταν στο σιέρι μας θα σας τον χαρίζαμε! :P
    Επίσης υπάρχει τζαι το επίθετο ζειμπέκκης!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. ενημερωτικός άλλη μια φορά. καλημερααααααααααααααααααααααααααααααααααα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. @Aceras Anthropophorum
    Τα αππηητούρκα τζαι τζίνοι γυρόν τους που πισκαλιούσιν. Έshει πολλούς που εν βρίσκουν καν τον ρυθμό την ώραν που πισκαλιούσιν

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. @Finikas + Blog Skepseon
    Είπεν το τζαι ο αρθογράφος:

    (Κι όμως είδα σπουδαίο ζεϊμπέκικο από δύο γυναίκες· τη Λιλή Ζωγράφου, που αυτοσχεδίαζε έχοντας αγκαλιάσει τον εαυτό της από τους ώμους με τα χέρια χιαστί σαν αρχαία τραγωδός· και μια νεαρή πουτάνα σε ένα καταγώγιο των Τρικάλων, πιο αυτεξούσια απ' όλους τους αρσενικούς εκεί μέσα.)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  14. Καλημέρα ντήαρ..

    Το ζειμπέκικο είναι καθαρά αντρίκιο προνόμιο αφού άλλωστε είναι το 'το rock το Ελληνικό που το χορεύεις σταυρωμένος στο κενό'..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  15. @Rania
    Κάτι ξέρει τζι ο Τουρνάς α;
    Καλημέρα :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  16. Ποννα φτάσομεν στο χορό του ζαλόγκου (έτσι γράφεται?) ενημερώστε με plz

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  17. @Αχάπαρη
    Τζίνος εν γυναικεία υπόθεση. Έννεν δουλειά μας εμάς

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  18. Καλημέρα σε ρυθμό εννέα όγδοα και σήμερα βλέπω!!!! Εμένα μου αρέσει το ζεμπέκικο όταν είναι απταλικο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  19. @patinios
    Επιάσαμεν τα 9/8 τζαι πάμεν!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  20. ευτυχώς επρολάβαν με οι πιο πάνω, για τις γυναίκες τζαι το ζεϊμπέκικο

    το πιο ωραίο μου ζεϊμπέκικο εχόρεψα το μιαν νύχταν με πολλύν ντέρτι, εχόρεφκα τζι έκλαια μέσα μου.

    που τότε νευριάζω άμαν με κουντούν στην πίστα κάτι θείες, γιαγιάδες τζι έτσι κάμνω το για πλάκα, πέρκι με παρετήσουν

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  21. @Neerie
    Οι θείες τζι οι γιαγιάδες τί γυρεύκουν πας την πίστα; Εν επήραν πρέφαν ότι ετέλιωσεν ο καλαμαθκιανός;

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...